Programma 2. Sociale leefomgeving

Portefeuillehouder(s)

Steven Grevink

Jelle de Jong

Mireille Bonnier

Inleiding

Ook in 2025 zijn positieve gezondheid, welbevinden en ontwikkelmogelijkheden voor onze inwoners centrale pijlers geweest voor onze inzet ten behoeve van de sociale leefomgeving. Het opstellen van het nieuwe cultuurbeleid, waar we in 2025 mee zijn begonnen, is een goed voorbeeld van het verder invulling geven aan de sociale leefomgeving. Ons instrumentarium om deze opgaven handen en voeten te geven en te vertalen in resultaten, bestaat voor een belangrijk deel uit goede voorzieningen voor inwoners, vrijwilligers en professionals. Onder voorzieningen verstaan we hier ondersteuningsmogelijkheden voor individuele inwoners door hulp en (financiële) steun. Dit doen we vanaf eind december in een eigen locatie van het Centrum Maatschappelijke Deelname (cmd.). Daarnaast verlenen we subsidies aan onder meer professionele welzijnsorganisaties en vrijwilligersorganisaties. Voorzieningen zijn ook accommodaties en bijeenkomsten/evenementen. Het programma heeft betrekking op alle inwoners als het gaat om preventie, gezonde leefstijl, ontwikkeling, ontmoeting en ontspanning. Hiervoor is onder meer ingezet op een passend aanbod van culturele activiteiten. Het programma gaat daarnaast specifiek in op ondersteuning van kwetsbare inwoners en jeugdigen. Ook voor de opvang is in 2025 veel aandacht geweest. Denk aan de voortgezette opvang van Oekraïense vluchtelingen.

Wat wilden we bereiken?

Thema	Doelstellingen
Maatschappelijke participatie	1. We ondersteunen inwoners die niet op eigen kracht kunnen participeren.
	2. Ondersteuning en zorg vindt zoveel als mogelijk plaats in het voorliggend veld.
	3. De toegang naar zorg en ondersteuning is laagdrempelig, effectief en (kosten)efficiënt.
Ontmoeting	4. Son en Breugel kent een voldoende en gevarieerd aanbod van laagdrempelige ontmoetingsfuncties in de wijken, onder andere in de vorm van onderwijs-, sport- en verenigingsgebouwen.
	5. We ondersteunen lokale initiatieven gericht op maatschappelijke participatie.
Jeugdigen	6. Ten behoeve van een goede ontwikkeling van peuters en voorkomen onderwijsachterstanden, hebben we toereikende voorschoolse voorzieningen en een erkend programma voor VVE (voor- en vroegschoolse educatie).
	7. We hebben in qua capaciteit en kwaliteit goede schoolgebouwen voor een toereikend en gedifferentieerd onderwijsaanbod.
	8. Jeugdigen en hun ouders krijgen ondersteuning wanneer zij problemen ondervinden in opgroei- en opvoedsituaties.
	9. We investeren in het voorliggend veld en zetten dit samen met de kracht van onze gemeenschap in om een goede ontwikkeling van jeugdigen te stimuleren.
Positieve gezondheid	10. Met voorlichting en ondersteuning stimuleren we inwoners zo gezond mogelijk te leven. We zetten cultuur, sport en bewegen in als instrumenten ter bevordering van fysieke en mentale gezondheid en om maatschappelijke participatie te stimuleren.
Erfgoed	11. Wij houden cultureel erfgoed en monumenten in stand.

Relevante beleidsnota's

Naam	Periode	Vastgesteld in de raad	Planning vaststelling nieuw beleidsplan
Cultuurbeleid gemeente Son en Breugel 2025-2030	2025-2030	27 februari 2025	n.v.t.
Onderwijsachterstandenbeleid (OAB) gemeente Son en Breugel 2025	vanaf 2025	15 mei 2025	n.v.t.
Maatschappelijk Vastgoedbeleid 2026-2029	2025 - 2029	18 december 2025	2029
Visie Sport en bewegen	vanaf 2014	6 februari 2014	n.v.t.
Cultureel Erfgoed gemeente Son en Breugel	2021 - 2030
Re-integratieverordening Participatiewet 2023	n.v.t.	22 februari 2024	n.v.t.
Lokaal Gezondheidsbeleid	2021-2024	17 december 2020	2026
Visie wonen met zorg	n.v.t.	29 augustus 2013	2026
Beleidskader Sociaal Domein	2023-2026	20 april 2023	2027
Jeugd- en jongerenbeleid	2025 e.v.	29 januari 2026	2031
Integraal HuisvestingsPlan (IHP) 2024-2028	2024-2028	22 februari 2024	2028
Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs 2025	vanaf 2025	10 februari 2025	n.v.t.
Verordening maatregelen Pw, Ioaw en Ioaz 2024	2024 e.v.	december 2024	n.v.t.
Verordening individuele inkomenstoeslag	2022 e.v.	december 2021	2026
Integraal beleidskader armoedebestrijding & schuldhulpverlening	2023-2026	19 januari 2023	2027
Verordening Schuldhulpverlening Son en Breugel	2021 e.v.	4 februari 2021	Begin 2026
Verordening maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 2026	2026 e.v.	29 januari 2026	n.v.t.
Verordening en uitvoeringsbesluit Jeugdhulp	2023	23 maart 2023	2026
Verordening bekostiging leerlingenvervoer	2022	22 september 2022	2026
Mantelzorgbeleid	2024-2029	14 november 2024	2030
Vrijwilligersbeleid	2004		2027

Wat hebben we ervoor gedaan?

Maatschappelijke participatie

Ontmoeting

Jeugdigen

Positieve gezondheid

Erfgoed

Bijdrage verbonden partijen aan dit programma

Dienst Dommelvallei
Dienst Dommelvallei is onze uitvoeringsorganisatie voor taken op het gebied van Werk en Inkomen (Participatiewet), Inburgering en een deel van het minimabeleid. De dienst voert deze wettelijke taken namens de gemeente uit en heeft direct contact met inwoners over uitkeringen, verplichtingen en ondersteuning richting werk en participatie. Voor de uitvoering van werk- en ontwikkeltrajecten wordt samengewerkt met WSD en met lokale partners, zoals het Centrum voor Maatschappelijke Deelname (CMD). Dienst Dommelvallei adviseert de gemeente beleidsmatig op deze terreinen. Daarnaast ondersteunt Dienst Dommelvallei de dienstverlening in het Sociaal Domein richting inwoners (waaronder de administratieve ondersteuning en applicatie-inrichting voor Wmo, Jeugd en Participatiewet).

WSD
WSD is ons sociaal ontwikkelbedrijf en vormt een belangrijk onderdeel van de manier waarop wij inwoners ondersteunen bij werk en meedoen in de samenleving. Via WSD organiseren wij, samen met de andere deelnemende gemeenten, een groot deel van de begeleiding en ontwikkeltrajecten voor inwoners die niet vanzelfsprekend aan het werk komen. Het gaat om mensen met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt, voor wie extra begeleiding, beschut werk of een veilige ontwikkelomgeving nodig is. Voor onze gemeente is WSD daarmee geen externe samenwerkingspartner, maar een verlengstuk van onze eigen uitvoering van de Participatiewet en de (voormalige) Wsw.

De samenwerking met WSD blijft zich ontwikkelen. Wij sturen als gemeente op de koers en op de kwaliteit van de dienstverlening, met als doel dat inwoners daadwerkelijk stappen kunnen zetten richting meer zelfstandigheid en deelname aan de samenleving. Daarmee draagt WSD direct bij aan onze gemeentelijke doelen op het gebied van werk, inkomen en meedoen.

Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst (GGD)
De GGD Brabant-Zuidoost voert voor ons de (verplichte) taken van de Wet publieke gezondheid uit. Daarnaast ondersteunt ze de gemeente bij de invulling van ons (gezondheids)beleid, bijvoorbeeld via de vierjaarlijkse Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV). In 2025 heeft er een kerntakendiscussie plaatsgevonden wat heeft geleid tot een scherpere afbakening tussen taken die in het basistakenpakket zijn opgenomen en contracttaken.

Een10voordejeugd
Regionale inkoopsamenwerking voor de inkoop van specialistische jeugdhulp, bestaande uit gemeente Helmond, Peelgemeenten (Deurne, Asten, Someren, Laarbeek, Gemert-Bakel), Dommelvallei+ (Geldrop-Mierlo, Nuenen, Son en Breugel, Waalre) en gemeente Veldhoven. In december 2025 is de gemeenschappelijke regeling (GR) Een 10 voor de Jeugd opgericht.

Wat heeft het gekost?

In onderstaande tabel zijn de baten en lasten opgenomen die aan het programma zijn verbonden. Zowel de baten als de lasten worden als positieve bedragen weergegeven. Het saldo (afwijking budget 2025) wordt weergegeven als positief als het gerealiseerde bedrag hoger is dan de begroting. Bij de lasten is een positief bedrag dus een nadeel, bij de baten een voordeel. Door afronding kunnen er verschillen ontstaan omdat tellingen uit het financieel systeem komen en daarom soms afwijken.

Bedragen x €1.000

Omschrijving	Primaire begroting 2025	Begroting na wijziging 2025	Realisatie 2025	Afwijking budget 2025
Lasten
0.10 Mutaties reserves programma 2	0	120	120	0
4.2 Onderwijshuisvesting	1.512	1.231	1.137	-94
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken	566	629	675	46
5.1 Sportbeleid en activering	291	294	326	32
5.2 Sportaccommodaties	1.372	1.376	1.194	-182
5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie	646	670	596	-74
5.4 Musea	7	7	1	-6
5.5 Cultureel erfgoed	216	245	205	-40
5.6 Media	425	425	426	0
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie	3.428	5.887	4.866	-1.021
6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal	633	633	773	140
6.3 Inkomensregelingen	3.772	4.156	4.147	-9
6.4 WSW en beschut werk	742	730	812	83
6.5 Arbeidsparticipatieinstrumenten gericht op toeleiding naar werk	603	621	602	-18
6.60 Hulpmiddelen en diensten (Wmo)	1.287	1.287	1.428	142
6.711 Huishoudelijke hulp (Wmo)	1.619	1.756	1.683	-73
6.712 Begeleiding (Wmo)	690	859	912	53
6.713 Dagbesteding (Wmo)	286	186	274	88
6.714 Overige maatwerkarrangementen (Wmo)	88	88	60	-28
6.751 Jeugdhulp ambulant lokaal	9	409	909	500
6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal	2.397	3.259	3.534	275
6.753 Jeugdhulp ambulant landelijk	469	789	928	138
6.761 Jeugdhulp met verblijf lokaal	9	9	501	492
6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal	985	1.061	643	-418
6.763 Jeugdhulp met verblijf landelijk	0	0	21	21
6.791 PGB Wmo	163	163	243	80
6.792 PGB Jeugd	305	405	288	-117
6.811 Beschermd wonen (Wmo)	2	2	0	-2
6.812 Maatschappelijke- en vrouwenopvang (Wmo)	2	14	13	-1
6.821 Jeugdbescherming	292	322	333	12
6.822 Jeugdreclassering	14	27	26	-1
6.91 Coördinatie en beleid Wmo	22	22	29	7
6.92 Coördinatie en beleid Jeugd	135	114	99	-15
7.1 Volksgezondheid	974	972	940	-32
Totaal Lasten	23.961	28.769	28.747	-22
Baten
0.10 Mutaties reserves programma 2	766	787	762	-24
4.2 Onderwijshuisvesting	231	214	205	-9
4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken	20	20	26	6
5.1 Sportbeleid en activering	85	85	136	52
5.2 Sportaccommodaties	169	395	205	-189
5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie	252	259	226	-34
5.5 Cultureel erfgoed	26	26	24	-2
5.6 Media	0	16	16	0
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie	475	3.108	3.163	55
6.23 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen Integraal	20	20	87	67
6.3 Inkomensregelingen	3.326	3.617	3.534	-83
6.5 Arbeidsparticipatieinstrumenten gericht op toeleiding naar werk	0	0	120	120
6.711 Huishoudelijke hulp (Wmo)	186	186	125	-61
6.752 Jeugdhulp ambulant regionaal	0	0	0	0
6.762 Jeugdhulp met verblijf regionaal	0	0	107	107
6.811 Beschermd wonen (Wmo)	0	0	6	6
6.91 Coördinatie en beleid Wmo	0	0	11	11
7.1 Volksgezondheid	74	64	77	13
Totaal Baten	5.629	8.797	8.829	33
Saldo (baten -/- lasten)	-18.332	-19.972	-19.918	54

Analyse

2. Sociale leefomgeving	I/S	Bedrag
4.2 Onderwijshuisvesting		95.000
Overschot is het restant van de advieskosten die nodig zijn voor de projecten onderwijshuisvesting. De haalbaarheidsonderzoeken zijn nog niet afgerond en lopen door in 2026.
5.1 Sportbeleid en activering		51.000
In 2018 heeft de gemeente Son en Breugel een achtergestelde (renteloze) lening verleend aan Stichting IJsfeest Son en Breugel. Dankzij een reeks succesvolle edities en een solide financieel beleid beschikt het huidige bestuur van de organisatie van het Winter Event over voldoende eigen middelen en zijn er afspraken gemaakt dat de lening in het geheel wordt afgelost in 2026. De bestaande voorziening van € 45.000 is niet langer noodzakelijk nu de lening wordt afgelost. Omdat het financiële risico hiermee is weggenomen, valt de voorziening in het boekjaar 2025 vrij. Daarnaast is het budget voor het zwemonderwijs (subsidie zwemdiploma B) niet volledig benut.
5.2 Sportaccommodaties		24.000
Door het oplossen van jaarlijks niet en/of te laat uitgevoerde onderhoudsactiviteiten vanuit lopende onderhoudscontracten is een nadeel ontstaan. Dit nadeel wordt gecompenseerd door een voordeel door de vaststelling van de SPUK Sport 2024.
5.5 Cultureel erfgoed		44.000
Er is in 2025 minder onderhoud uitgevoerd aan monumenten (wat wel nog moet gebeuren) en er is minder subsidie verstrekt aan monumenteigenaren.
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie		1.331.000
Op dot taakveld zijn verschillende voor- en nadelen te melden:
Maatschappelijk werk: het overschot van € 38.000 wordt mede veroorzaakt door een restitutie van GGzE over 2024; wegens ziekte is de afgesproken ureninzet niet behaald, waardoor de subsidie voor 2024 achteraf naar beneden is bijgesteld. Voor het project de Stap naar Gezonder zijn de kosten in 2025 lager dan is opgenomen in de begroting omdat de kosten van een van de projectleiders zijn bekostigd door huisartsenorganisatie Stroomz.
Sociaal cultureel werk: voordeel van € 40.000 doordat we de kosten van verschillende activiteiten en inzet achteraf hebben kunnen toerekenen aan de specifieke uitkeringen SPUK GALA en BRC 2025. Door deze gelden optimaal te benutten, is het eigen budget minder belast en wordt terugbetaling aan het Rijk voorkomen. Dit betreft de inzet van de Combinatiefunctionaris, Coördinator Veerkracht en Opbouwwerk ouderen en de activiteiten die georganiseerd worden door het jongerenwerk, mantelzorgsteunpunt en de Welzijnscoach. Al deze inzet en activiteiten maken onderdeel uit van de verleende subsidie aan de LEVgroep.
Wijkaccommodaties: lagere lasten door niet-uitgevoerde onderhoudswerkzaamheden (voordeel: € 61.000).
Opvanglocatie Van den Elsenstraat 36: er is een nadeel ontstaat op de voorbereidingskosten (onder meer inhuur projectleiding) die, zolang er geen opvangvoorziening is gerealiseerd, niet 1 op 1 niet van rijkswege worden vergoed en die uit gemeentelijke middelen betaald moeten worden.
TGO Ekkersrijt: het was bij de start van de TGO niet duidelijk of wij de BTW via het BTW-compensatiefonds (BCF) vergoed konden krijgen. Uiteindelijk is vanuit de belastingdienst aangegeven dat in algemene zin opvang van asielzoekers een gemeentelijke taak is waarvan de BTW via het BCF vergoed wordt (voordeel van € 745.000).
Opvang Oekraïners: de kosten zijn lager uitgevallen dan begroot door o.a. minder extra inzet beveiliging en niet doorbelaste huur vanwege gebruik slooppand (voordeel (291.000).
Project Grip op Jeugd & Wmo: de verwezenlijking van de doelen van het project Grip op Jeugd & WMO betreft een vierjarig aanpak voor de jaren 2025 tot en met 2028. Hiervoor is een projectbudget beschikbaar gesteld. In 2025 is dit budget niet volledig nodig geweest (voordeel € 196.000).
6.3 Inkomensregelingen		-263.000
Bijstandsverlening:het tekort van € 184.000 wordt grotendeels veroorzaakt door een toename van het aantal bijstandsgerechtigden in het laatste kwartaal en een overrealisatie in de uitgaven voor Loonkostensubsidie (LKS) op grond van de Participatiewet. Voor de overrealisatie LKS in een bepaald jaar worden we in het daaropvolgende kalenderjaar volledig gecompenseerd op basis van de werkelijke uitgaven. Hierdoor valt het feitelijke tekort op de inkomensregelingen over 2026 € 115.000 lager uit.
Bedrijfskredieten BBz-gevestigden: het tekort wordt grotendeels veroorzaakt door de restitutie van vastgestelde rijksvergoedingen over voorgaande boekjaren. Over het jaar 2023 is een bedrag van € 42.000 aan vastgestelde rijksvergoeding Besluit Bijstandsverlening Zelfstandigen (Bbz) gerestitueerd. Over het jaar 2024 is een bedrag van € 33.000 gerestitueerd in verband met de Tijdelijke regeling Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (Tozo). Deze restituties worden niet in de begroting opgenomen omdat op voorhand niet bekend is wanneer het Rijk de nota's voor de vaststelling van rijksvergoeding voor deze regelingen verstuurt.
Individuele studietoeslag: het aantal gehonoreerde aanvragen Individuele studietoeslag is hoger dan verwacht.
Kapitaalverstrekking BBZ TOZO/TORZO: dit betreft aflossingen op eerder verstrekte bedrijfskredieten. Deze ontvangsten worden niet begroot.
Taakvelden Wmo		-119.000
Door verschillende ontwikkelingen nemen de uitgaven op Wmo toe. Door de vergrijzing stijgt de vraag naar huishoudelijke hulp, woningaanpassingen zoals trapliften en dagbesteding. Ook neemt de vraag naar individuele begeleiding toe als gevolg van toenemende complexe problematiek en inwoners met onbegrepen gedrag. Door wachtlijsten in de GGZ wordt er meer zorg afgewenteld op onder andere de Wmo.
Taakvelden Jeugd		-556.000
In 2025 waren er meerdere complexe casussen met hoge uitgaven. De uitgaven aan jeugdzorg voor twee jeugdigen waren goed voor 15% van de totale uitgaven. Verder is er een toename aan ambulante jeugdhulp. Dit is te verklaren door maatschappelijke ontwikkelingen zoals complexere problematiek in gezinnen en de groeiende behoefte aan professionele hulp bij (opvoed)problemen. Wat preventief afgevangen kan worden gebeurt. De maatregelen van Grip op Jeugdhulp en Wmo worden uitgevoerd, maar vertalen zich nog niet in een netto afname in de uitgaven.
7.1 Volksgezondheid		42.000
Door de GGD is een terugbetaling gedaan in verband met een correctie van de indexering die lager is uitgevallen over 2025. Daarnaast vallen de kosten voor het maatwerkdeel van de jeugdgezondheidszorg (inzet in het CMD) lager uit dan geraamd. De vergoeding voor de regionale ambtelijke inzet uit het regionale budget van het IZA is hier tevens op geboekt.
Mutaties reserves programma 2		-24.000
De onttrekking uit de reserve voor onderhoud cultureel erfgoed is nog niet nodig geweest.
Directe salarislasten en overhead		-662.000
Zie de algemene toelichting en inleiding bij programma's
Kapitaallasten		0
Zie de algemene toelichting en inleiding bij programma's
Overig		91.000
Totaal		54.000